Langs gamle stølsvegar, mellom fjellvatn og frodige setervollar, slyngjer Mjølkevegen seg gjennom Valdres frå Vinstra til Gol. Ruta, som strekkjer seg over 250 kilometer, er blitt kjend som ein av dei vakraste sykkelturane i Noreg. Her møter moderne sykkelglede gamle tradisjonar, og den som legg ut på tur får kjenne både høgdemeter og historie på kroppen.
Det heile startar gjerne i sør eller nord – frå Gol eller frå Vinstra. Uansett kva retning ein vel, ventar ei ferd som er like mykje kulturreise som fysisk utfordring. Namnet Mjølkevegen har sitt opphav frå dei gamle tidene då meieria brukte desse vegane for å hente mjølk frå stølane. Kyrne beita fritt i fjellet, og mjølka vart samla inn og frakta ned til bygdene. I dag er det ikkje lenger mjølkespann som rullar over grusen, men syklar lasta med bagasje, vassflasker og forventning.
Del 1– Ruten fra Vinstra til Slettefjell.
Ruta går på eit underlag som stadig vekslar. Ein del strekkjer seg over stølsvegar og grus, andre parti tek deg over fjellovergangar der vinden er den einaste følgjesvegen. Slettefjellet i Vang er eit av høgdepunkta, bokstaveleg talt. Med sine 1315 meter over havet er det ei bratt stigning som krev både krefter og tolmod, men utsikta frå toppen gjer strevet verdt det. Her opnar panoramaet seg utover Jotunheimen og Valdres sine eigne tindar, og kvar ein meter nedover igjen blir ei gåve til beina som har jobba seg opp.
Del 2– Ruten fra Slettefjell til Gol.
Langs ruta møter ein eit landskap som stadig skiftar. Skogsområde viker for høgfjell, stille vatn speglar blå himmel eller grå skyer, og stølar ligg som små vitne om levd liv i fjellet. Nokre av dei er framleis i drift, og om sommaren kan ein stanse for å smake lokal rømmegraut eller kjøpe ost rett frå garden. Det er nett denne blandinga av aktivitet og autentisitet som gjer Mjølkevegen til noko meir enn ein sykkeltur.
Reisa krev planlegging. Vêret i fjellet skiftar raskt, og grusvegane kan vere tunge å sykle på etter regn. Nokre etappar er lange og bratte, særleg frå Vinstra til Skåbu, der ein verkeleg får teste både kondisjon og vilje. Mange vel å dele turen opp i fleire dagar, med overnatting på fjellstover eller gjestegardar langs ruta. Andre tek med telt og legg seg ved eit vatn, slik dei gamle stølsdrengane gjorde. Uansett val er det ei ferd som krev respekt – for naturen, for kroppen og for historia som har sett sine spor i desse vegane.
Ro – Idyllisk på gjennomfart i kulturlandskapet.
Mjølkevegen er ikkje berre ein fysisk prestasjon, men òg ei oppleving av Valdres på sitt mest ekte. Den som syklar heile strekket vil ha med seg eit unikt bilete av norsk stølskultur, fjellandskap og gjestfridom. Ein kan møte både andre syklistar frå heile verda og lokale bønder som har vakse opp med desse vegane som livsnerve. På ein måte bind Mjølkevegen saman fortid og notid – frå mjølkesamling til moderne friluftseventyr.
Når turen til slutt endar, anten i Gol eller i Vinstra, sit ein att med meir enn tal på høgdemeter og kilometer. Minnet av vinden på Slettefjellet, smaken av stølskost og stilla ved eit lite vatn midt mellom fjell står sterkare enn noko sportsleg resultat. Mjølkevegen er ei påminning om korleis natur, kultur og friluftsliv kan flettast saman til ei reise som gir like mykje til sjela som til beina.
For mer informasjon og rutealternativer sjekk ut sidene til Visit Valdres.
Foto © Visit Valdres AS